Anestezi İş İstasyonu
Tüm içerik zaman güncellenecektir.
Gaz Dağıtım Sistemi
Santral hat, tüp bağlantıları, basınç regülatörleri, akışmetreler ve oksijen güvenlik sistemleri.
- Santral hat girişleri DISS konnektörleriyle ayrıştırılmıştır: O₂ 4 bar, N₂O 4 bar, basınçlı hava 4 bar
- Her gazın bağımsız basınç düşürücüsü vardır; çıkış basıncı ~1 bar'a düşürülür
- Yedek E tüpleri pin-index sistemiyle yanlış bağlantıya karşı korunmuştur
- Oksijen oranı monitörü (proporsiyon sistemi) N₂O akışını O₂ oranına kilitler — minimum %25 O₂ güvencesi
Ventilatör
Hacim, basınç ve akış hedefli modlar. Akciğer koruyucu ventilasyon parametreleri.
- VCV, PCV, PRVC, PSV, SIMV, APRV, BiLevel ve marka-özel modlar desteklenir
- Akciğer koruyucu hedef: TV 6–8 mL/kg IBW, plato basınç ≤30 cmH₂O, sürücü basıncı ≤15 cmH₂O
- Her marka için ventilatör platformu ve algoritması farklıdır
Vaporizatörler
Sevofloran, desfloran, izofluran. Sıcaklık-basınç kompanzasyonu ve interlock mekanizması.
- Vaporizatörler, taşıyıcı gaz akışının belirli bir bölümünü ajan dolu bölmeden geçirerek konsantrasyon oluşturur
- Sıcaklık kompanzasyonu, oda sıcaklığı değişimlerine karşın sabit konsantrasyon sağlar
- Desfloran oda sıcaklığında kaynamaya yakındır; elektrikli ısıtmalı Tec 6 vaporizatör gerektirir
- İki vaporizatörün eş zamanlı çalışmasını engelleyen interlock mekanizması standarttır
Solunum Devresi
CO₂ absorber, tek yönlü valfler, APL valfi ve rezervuar balon.
- Daire devre: ekspirasyon gazı absorberden geçerek yeniden solunum devresine katılır; taze gaz tüketimi azalır
- CO₂ absorber (soda lime veya Amsorb): renk değişimiyle tükenmişlik göstergesi
- APL valfi manuel ventilasyonda devre basıncını sınırlar; ventilatör modunda bypass edilir
Monitörizasyon
SpO₂, kapnografi, ajan analizi, spirometri, invazif basınç, BIS ve ısı.
- ASA zorunlu minimumu: O₂ analizi, SpO₂, kapnografi (entübe hastalarda), NIBP, sürekli EKG, ısı
- Ajan analizi: inhale/exhale konsantrasyon farkından alım hesaplanabilir
- Spirometri eğrileri (P-V, F-V döngüleri) anlık akciğer mekaniğini yansıtır
Güvenlik Sistemleri
Hipoksi koruma, basınç güvenceleri, elektrik yedekleri ve mekanik kilitler.
- Oksijen kesilmesi alarmı: O₂ hattı basıncı düşünce sesli alarm ve N₂O otomatik kapanır
- Proporsiyon sistemi (Link-25 veya ORC): N₂O açıkken O₂ oranı %25'in altına düşemez
- UPS: en az 30 dakika tam kapasitede çalışma; manuel ventilasyona geçiş her zaman mümkün olmalı
Cihaz Markaları
Her markanın mekanik felsefesi, platform mimarisi ve klinik farkları.
Fabius GS Premium / Fabius Tiro: Genel Tanım: Orta sınıf, kapalı devre anesteziye uygun, yüksek güvenilirlikli modüler platform.
- Ventilatör mekanizması: Elektronik kontrollü piston ventilatör (E-vent). Driving gas (sıkıştırılmış hava/O₂) gerektirmez. Elektrik kesintisinde dahili batarya ile ventilasyon sınırlı süre devam edebilir. Düşük akımda bile yüksek doğrulukta tidal volüm kontrolü sağlar.
- Taze gaz ayrışımı (FGD — Fresh Gas Decoupling): İnspirasyon sırasında taze gaz rezervuara yönlendirilir; ekspirasyonda sisteme katılır. Standart makinelerin aksine Fabius'ta TV taze gaz akım değişimlerinden etkilenmez.
- Solunum devre sistemi: Breathing System 6.0 — düşük hacimli ve düşük komplianslı yapı → hızlı ajan konsantrasyonu değişimi. Yoğunlaşmayı azaltmak için entegre ısıtıcı (heater) opsiyonu.
- Akışmetre: Elektronik akışmetre (E-vent) → dijital hassasiyet, 10 mL/dk çözünürlük; manuel rotametre seçeneği de mevcuttur.
- Vaporizatör: Dräger Vapor 2000 (sevo/iso/enfluran) veya D-Vapor (desfloran). Selectatec benzeri Dräger-özel bağlantı.
- Desteklenen modlar: VCV, PCV, SIMV(V), SIMV(P), PSV, AutoFlow (PRVC benzeri), CPAP.
- Ekran: 12" renkli dokunmatik; ayrı monitör entegrasyonu opsiyonel.
Perseus A500: Dräger'in üst segment, tam entegre anestezi iş istasyonu. Yüksek frekanslı jet ventilasyon dahil geniş mod yelpazesi.
- Ventilatör mekanizması: Çift pistonsuz (turbine-driven) yüksek hassasiyetli ventilatör. Turbine sistemi, gaz kaynaklarından bağımsız çalışabilir — gaz basıncı düşse bile ventilasyon sürer.
- İleri modlar: VCV, PCV, PRVC, PSV, CPAP, DuoPAP (BiLevel/APRV benzeri), SIMV kombinasyonları, HFO (yüksek frekanslı osilayon — seçenekli).
- Akıllı alarm yönetimi: SmartAlarm — alarm nedenini otomatik analiz eder ve klinisyene öneride bulunur.
- Gaz yönetimi: AGC (Automatic Gas Control) — hedeflenen ajan konsantrasyonunu tutturmak için taze gaz akımını otomatik ayarlar. Minimum akım anestezi için idealdir.
- CO₂ absorber: Physioflex-benzeri otomatik absorber tüketim takibi; ömür göstergesi ekranda görünür.
- Entegre monitör: Infinity Acute Care System (IACS) tam entegrasyon — ayrı hasta monitörüne gerek kalmaz.
Apollo: Perseus ile Fabius arasında konumlanan, yüksek performanslı mid-üst segment model. Özellikle pediatri için güçlü.
- Ventilatör mekanizması: Elektronik piston; yüksek hassasiyetli akım sensörü her nefes döngüsünü izler.
- Pediatri özellikleri: 20 mL'ye kadar küçük TV, yüksek solunum frekansı (80 nefes/dk), hassas basınç kontrolü. Tüm Dräger sistemlerinde en güçlü pediatri performansı.
- Desteklenen modlar: VCV, PCV, PRVC (AutoFlow), PSV, SIMV(V+P), CPAP, ilave olarak NeoFlow (neonatal akış modeli).
- Gaz izleme: D-fend+ su tuzağı sistemi — yüksek nemli ortamlarda kapnograf ve ajan analizi hatalarını önler.
- Breathing system: Pediatri (Neopuff entegrasyonu mümkün) ve yetişkin devre arasında hızlı geçiş.
Primus / Primus IE: Dräger'in orta segment yoğun bakım entegrasyonlu modeli. IE (Integrated Environment) versiyonu ek yazılım özellikleri içerir.
- Ventilatör: Piston tabanlı, FGD özellikli. Fabius'a benzer ama ekran ve entegrasyon özellikleri daha gelişkin.
- Akış kontrolü: CATO gaz dağıtım sistemi; O₂, hava ve N₂O için bağımsız elektronik kontrol.
- IE özellikleri: Anestezi kayıt sistemi (AIMS) entegrasyonu, otomatik kontrol listeleri, trend takibi.
- Marka farkı — genel: Dräger makinelerinde FGD (Fabius/Apollo/Perseus) taze gazın TV'yi etkilememesini sağlar; bu özellik GE ve Maquet'te yoktur ve TV hesabında düzeltme gerektirebilir.
Aisys CS²: GE'nin en gelişkin platformu. eVent dijital ventilatör ve iVent ventilatör çift modlu yapı.
- Ventilatör mekanizması: eVent digital ventilatör — elektronik akım kontrollü, piston tabanlı değil. Kompresör gücü gerektirmez; gaz kaynağı kullanır ama çok düşük tüketimle.
- Desteklenen modlar: VCV, PCV, SIMV(VC+PC), PSV, CPAP, PCV-VG (basınç kontrollü – hacim garantili; Dräger'in PRVC'ye eşdeğeri), Vent. Assist.
- Taze gaz ve TV ilişkisi: FGD özelliği yoktur; TGA (Taze Gaz Akımı) TV'yi etkiler. Yüksek TGA kullanımında TV gerçek değerden yüksek ölçülebilir. Klinik dikkat: TGA değişikliği yapılırsa TV yeniden kontrol edilmeli.
- Gaz izleme: Aloha entegre ajan analizi + spirometri modülü. Bernoulli-tabanlı akım ölçümü.
- Ekran: 15" dokunmatik renkli ana ekran + ayrı hasta monitörü (B650 veya B850) tam entegrasyon.
- Vaporizatör: Aladin2 kartuş sistemi — ajan dolu kartuşu magazinden seçerek takarsın, yanlış ajan doldurma riski yoktur. Her ajan için ayrı kartuş renk kodludur.
- Güvenlik: O₂ Link — N₂O oranını O₂'ye mekanik olarak bağlar.
Avance CS²: Aisys ile aynı eVent ventilatör platformu, biraz daha kompakt form faktörü. Orta-üst segment.
- Ventilatör: eVent — Aisys ile özdeş. Modlar: VCV, PCV, SIMV, PSV, CPAP, PCV-VG.
- Aladin2 vaporizatör: Avance'de de standart. Sevo, des, iso, enfluran kartuşları mevcuttur.
- Solunum devresi: 7900 SmartVent breathing system; kompakt, az ölü boşluklu.
- Aisys'ten farkı: Daha az entegrasyon seçeneği, daha hafif platform. Küçük ameliyathaneler için uygun.
- Alarm sistemi: İnformasyon, uyarı ve kritik alarm olmak üzere üç kademeli; sesli + görsel.
Aespire / Aestiva: GE'nin giriş-orta segment modelleri. Daha basit mekanik yapı, daha az elektronik bağımlılık.
- Ventilatör: 7900 SmartVent (Aespire) veya 7100 (Aestiva). Körük (bellows) tabanlı mekanik ventilatör — elektronik desteği sınırlı ama mekanik güvenilirlik yüksek.
- Körük sistemi: Aşağı inen körük (descending bellows) güvenlidir çünkü devre sızıntısında körük dolmaz ve alarm verir. Yukarı çıkan körük (ascending) sızıntıda alarm vermeyebilir — fark önemlidir.
- Vaporizatör: Tec 5 veya Tec 7 standart vaporizatörler; Selectatec bar sistemiyle iki yuvaya kadar.
- Modlar: VCV, PCV, SIMV — ileri modlar yoktur.
- Klinik not: Elektrik kesintisinde manuel ventilasyon kolaydır; basit mekanik yapı saha koşullarında avantaj sağlar.
Flow-i: Tamamen benzersiz bir mimari. Gaz kaynaklarından tamamen bağımsız türbin ventilatör; kapalı devre anestezi için en gelişkin platform.
- Ventilatör mekanizması: Turbine-based — santrifüj türbin, elektrik motorlu. Sıkıştırılmış gaz kullanmaz. Gaz kaynağı kesilse bile ventilasyon sürer. Devre içindeki gazı sirküle ettirir; bu nedenle minimum taze gaz akımı (0.2 L/dk) ile bile stabil çalışır.
- Devre mimarisi: Kapalı devre anestezi (CCA) için optimize edilmiştir. Hassas O₂ ve ajan kontrol sistemleri sayesinde FiO₂ ve ajan konsantrasyonu çok düşük taze gaz akımında bile hassasça ayarlanabilir.
- Desteklenen modlar: VCV, PCV, PRVC (Volume Guarantee), PSV, CPAP, BiPAP, SIMV(V+P), APVcmv (Adaptive Pressure Ventilation — CMV), APVamv (AMV versiyonu), DuoPAP. Klinisyen tarafından özelleştirilebilen mod kombinasyonları.
- Vaporizatör: DIVA elektronik vaporizatör — sıvı ajan doğrudan ölçülür ve enjekte edilir. Geleneksel vaporizatörlerden farklı olarak sıcaklık-bağımsız çalışır; konsantrasyon doğruluğu daha yüksektir.
- Ajan ekonomisi: Çok düşük taze gaz akımıyla çalışabildiğinden ajan tüketimi rakiplerine kıyasla belirgin biçimde düşüktür. Çevre etkisi de azalır.
- Gaz analizi: Entegre ajan + O₂ + CO₂ analizi; kapalı devre yönetimi için sürekli geri bildirim sağlar.
- Ekran: Geniş dokunmatik; ayrı modül takılabilir (Carescape monitörü).
Flow-e: Flow-i'nin daha kompakt, daha az entegre kardeşi. Orta segment, türbin mimarisi korunmuş.
- Ventilatör: Flow-i ile aynı türbin mekanizması, daha az mod seçeneği.
- Modlar: VCV, PCV, PRVC, PSV, SIMV, CPAP.
- Vaporizatör: DIVA yerine geleneksel D-vapor benzeri vaporizatör kullanılabilir; ajan analizi entegre.
- Flow-i'den farkı: DIVA yok, daha sınırlı kapalı devre yönetimi, daha az otomasyon. Ancak türbin ventilatörün gaz bağımsızlığı avantajı korunmaktadır.
Gaz Sistemleri
Santral hat, tüp sistemleri, basınç yönetimi, güvenlik bağlantıları ve tüp ömür hesabı.
Oksijen — En kritik gaz. Hiçbir koşulda kesintisiz tedariki aksatılmamalı.
- Santral hat basıncı: 3.5–5.5 bar (50–80 psi). Cihaz regülatörü bunu ~1 bar'a düşürür.
- Yedek tüp (E silindiri): 625 L, doluyken 150–200 bar. Pin-index pini: 2–5 pozisyonu.
- Renk kodu: Beyaz (ISO/Avrupa), Yeşil (ABD standardı).
- O₂ flush düğmesi: 35–75 L/dk anlık yüksek akım sağlar. Vaporizatörü bypass eder — N₂O da kesilir. Sürekli basılı tutmak PEEP kaybına ve barotravmaya yol açar; kısa ve dikkatli kullanılmalıdır.
- Tüp ömrü hesabı: Kalan basınç (bar) × 0.1 (E tüp için sabit) = kalan volüm (L). Örnek: 100 bar × 0.1 = 10 L değil — aşağıdaki hesaplayıcıyı kullan.
- Oksijen sensörü: Elektropotansiyel (galvanik) veya paramanyetik prensip. Düzenli kalibrasyon gerekir.
🧮 Tüp Ömür Hesaplayıcı
—
KALAN LİTRE
—
KALAN SÜRE
N₂O — Potansiyel riskler göz ardı edilmemeli.
- Fiziksel özellik: Santral hatta sıvı–gaz dengesi; tüp basıncı sıvı tamamen bitene kadar ~50 bar'da sabit kalır. Bu nedenle tüp doluluk tespiti için tartı kullanılmalı; manometre yeterli değildir.
- Analjeji mekanizması: NMDA reseptör antagonizması + endojen opioid salınımı. Tam anestezi için yetersiz (MAC değeri yok), ama fentanil/opioid gereksinimini azaltır.
- B12 vitamini inaktivasyonu: Metiyonin sentaz enzimini okside ederek inaktive eder. Uzun operasyonlarda (>6 saat) ve tekrarlayan kullanımlarda nöropsikiyatrik toksik etki riski.
- Kapalı boşluk genişlemesi: Pnömotoraks, orta kulak, bağırsak obstrüksiyonu, pnömosefali, pnömoperitoneum durumlarında kontrendike veya dikkatli kullanım gerektirir. Azot 34 kat daha yavaş difüze olduğundan N₂O boşluğa hızla dolup basıncı yükseltir.
- Kapatma sırası: Önce N₂O kapatılır, ardından en az 5 dakika %100 O₂ ile difüzyon hipoksisini önlemek amacıyla yıkama yapılır.
- Mesleki maruziyet: NIOSH TWA sınırı 25 ppm. İşlevsel AGSS bağlantısı zorunludur.
- Üretim: Santral kompresör sistemi — yağsız, kurutulmuş, filtre edilmiş. Bakteriyel filtre zorunlu.
- Kullanım amacı: N₂O kullanılmayan vakalarda O₂ ile karıştırılarak taşıyıcı gaz oluşturulur. FiO₂ titrasyonu O₂ ve hava akımlarıyla yapılır.
- Ventilatör tahrik gazı: Körük-tabanlı GE ventilatörlerinde (Aespire/Aestiva) ventilatör körüğünü sıkıştırmak için ayrı bir tahrik gazı gerekir; genellikle hava veya O₂ kullanılır.
- FiO₂ hesabı: [(O₂ akımı) + (hava akımı × 0.21)] / (O₂ + hava toplam akımı). Örnek: 1 L/dk O₂ + 1 L/dk hava = [(1) + (1×0.21)] / 2 = 0.605 → FiO₂ %60.5
- Hava yoksa: Sadece O₂ kullanılabilir; FiO₂ titrasyonu N₂O olmadan yapılamaz ama bu hasta güvenliği açısından sorun değildir.
- DISS (Diameter Index Safety System): Duvar bağlantıları için. Her gaz farklı çaplarda konnektöre sahiptir; yanlış bağlantı fiziksel olarak mümkün değildir.
- Pin-Index Güvenlik Sistemi (PISS): Tüp yoke bağlantıları için. Her gaz için tüp başlığındaki iğne konumları farklıdır; yanlış tüp bağlanamaz.
- Proporsiyon sistemi — Dräger (ORC): O₂ ve N₂O akışlarını mekanik dişli sistemiyle bağlar; N₂O arttırılırsa O₂ da orantılı artar, minimum %25 O₂ garanti edilir.
- Proporsiyon sistemi — GE (Link-25): Zincir-dişli mekanik sistem; benzer prensip. Her iki sistemde de mekanik arıza riski düşük ama sıfır değildir — her sabah test edilmeli.
- Oksijen kesilmesi alarmı: O₂ basıncı ~30 psi'nin altına düşünce sesli alarm. Eş zamanlı N₂O akışı mekanik olarak kesilir (fail-safe).
- Renk kodları özet: O₂ — beyaz/yeşil; N₂O — mavi; hava — siyah-beyaz/gri; vakum — sarı; CO₂ — gri.
AGSS/WAGD bağlantısız çalışmak mesleki maruziyet oluşturur. Yasal yükümlülük vardır.
- Pasif sistem: Ekspire gazları basınç farkı ile çıkış hattına yönlendirir. Düşük maliyet, bakım az. Boru kıvrımları veya tıkanmalar performansı düşürür.
- Aktif sistem (WAGD): Vakum pompası ile güçlü emme. Daha güvenilir, ama aşırı emme devreye negatif basınç uygulayabilir — ara rezervuar (buffer) sistemi şarttır.
- NIOSH limitleri: N₂O ≤25 ppm TWA; halojenli ajanlar ≤2 ppm TWA; N₂O + halojenli birlikte ≤0.5 ppm halogene.
- Kontrol yöntemi: İnfrared veya fotoakustik algılayıcılı alan monitörü ile personel maruziyeti ölçülmelidir.
- Tüp kontrolü: AGSS bağlantı tubing her gün kink ve tıkanma açısından gözden geçirilmeli.
Ventilatör
Mekanik ventilasyon prensipleri, parametre tablosu, dalga formu yorumlama ve sorun giderme.
Akciğer Koruyucu Ventilasyon (LPV): TV 6–8 mL/kg IBW · Plato basınç ≤30 cmH₂O · Sürücü basınç ≤15 cmH₂O · PEEP ≥5 cmH₂O. Bu dört parametre aynı anda sağlanmalıdır.
| Parametre | Yetişkin | Pediatri | ARDS | Notlar |
|---|---|---|---|---|
| Tidal Volüm | 6–8 mL/kg IBW | 6–8 mL/kg IBW | 4–6 mL/kg IBW | Gerçek ağırlık değil, IBW esas |
| Solunum Sayısı | 10–14 /dk | 20–40 /dk | 14–18 /dk | EtCO₂ 35–45 mmHg hedefle |
| I:E Oranı | 1:2 | 1:2–1:3 | 1:2–1:3 | Obstrüktifde ≥1:3 |
| PEEP | 5 cmH₂O | 4–5 cmH₂O | 8–15 cmH₂O | Atelektazi önleme için rutin |
| FiO₂ | 0.40–0.60 | 0.40–0.50 | 0.60–1.0 | SpO₂ ≥96% hedef |
| Plato Basınç | ≤30 cmH₂O | ≤28 cmH₂O | ≤30 cmH₂O | 0.5 sn ins. pause ile ölç |
| Sürücü Basınç (ΔP) | ≤15 cmH₂O | ≤15 cmH₂O | ≤15 cmH₂O | Plato − PEEP; mortaliteyle ilişkili |
| Tepe Akım (VCV) | 40–60 L/dk | 20–30 L/dk | 40–60 L/dk | Yüksek akım → yüksek tepe basınç |
Basınç–Volüm (P-V) Döngüsü
Akciğer kompliyansını ve rezistansını yansıtır. Şekil bozuklukları erken tanı sağlar.
- Normal: İnce, oval döngü. Eğim = kompliyans = normal 60–100 mL/cmH₂O
- Sola kaymış, dar döngü: Düşük kompliyans — pnömoni, ARDS, atelektazi, pnömotoraks
- Geniş döngü (histerez artmış): Yüksek rezistans — bronkospazm, tüp obstrüksiyonu, sekresyon
- Kuş gagası (beak sign): Inspirasyonun sonunda döngü dirseklenir — dinamik hiperenflasyon veya hava yolu kollapsı; PEEP artır
- Inflection noktaları: Alt inflection = PEEP bu değerin üzerinde olmalı; üst inflection = plato basıncı bu değerin altında olmalı
Kapnografi Eğrisi
EtCO₂ dalga formu 4 fazdan oluşur — her değişiklik klinik anlam taşır.
- Faz I (AB): İnspiratuar gaz + anatomik ölü boşluk — CO₂ = 0
- Faz II (BC): Alveolar-bronşiyal karışım; eğimin azalması bronkospazm/hava yolu obstrüksiyonu göstergesi olabilir
- Faz III (CD) — alveolar plato: EtCO₂ buradan okunur. Yükseliş eğimi: eşit olmayan boşalma (KOAH, bronkospazm). Pürüzlü plato: solunum gayreti (yetersiz kas gevşemesi)
- Faz IV (DE): Ani inspiratuar düşüş — yavaş düşüş: solunum devresi kaçağı veya rebreathing
- EtCO₂ = 0: Entübasyon başarısız, konnektör ayrılmış veya kardiyak arrest
- EtCO₂ ani artış: Turnike açılması, NaHCO₃ verilmesi, malign hipertermi erken bulgusu
- EtCO₂ kademeli düşüş: Hipotermi, hipovolemi, pulmoner emboli
Her ventilasyon problemi için: 1) Hastayı değerlendir 2) Manuel ventilasyona geç 3) Cihazı değerlendir. Hasta cihazdan önce gelir.
| Sorun | Olası Neden | İlk Yaklaşım |
|---|---|---|
| Yüksek tepe basınç VCV modunda | Bronkospazm, tüp obstrüksiyonu, sağ endobronşiyal entübasyon, pnömotoraks, abdominal distansiyon | Manuel ventile, auskülte (bilateral?), bronkodilatatör, tüp pozisyonu kontrol, plato ölç |
| Düşük TV alarmı | Devre sızıntısı, tüp kaçağı, hasta-ventilatör uyumsuzluğu, yanlış mod | Devre bağlantıları kontrol, tüp kafını şişir, hasta-ventilatör senkronu değerlendir |
| Otomatik-PEEP (iPEEP) | Yetersiz ekspirasyon süresi, yüksek RR, obstrüktif hastalık | RR düşür, I:E uzat (1:3+), TGA azalt, ekspirasyon basınç-zaman eğrisi izle |
| Hasta-ventilatör disenkronu | Yetersiz sedasyon/analjezi, yanlış tetikleme hassasiyeti, uygunsuz mod | Sedasyon/NMB gözden geçir, tetikleme hassasiyeti ayarla, mod değiştirmeyi düşün |
| SpO₂ kötüleşmesi | Atelektazi, bronkospazm, şant artışı, tüp deplasmanı | FiO₂ artır, rekrütman manevrası düşün, PEEP artır, tüp pozisyonu |
Ventilasyon Modları
Her modun çalışma mekanizması, klinik endikasyonu ve marka-özel isimlendirmeleri.
Sabit (Kontrol) parametreler yeşil, Değişken parametreler turuncu etiketle gösterilmiştir.
VCV
Volume Controlled Ventilation
- Dakika ventilasyonu garanti eder; bu nedenle PaCO₂ kontrolü öngörülebilirdir.
- Akım paterni genellikle sabittir (square flow), ancak modern ventilatörlerde ayarlanabilir.
- Peak basınç artışı rezistansı, plateau basınç artışı ise kompliyans azalmasını düşündürür.
- Düşük kompliyans durumlarında (obezite, pnömoperiton, ARDS) yüksek havayolu basınçları gelişebilir; basınç limitleri yakından izlenmelidir.
- Akımın sabit olması nedeniyle hasta konforu ve senkronizasyon, basınç kontrollü modlara göre daha düşük olabilir.
- Volüm garanti ettiği için hipoventilasyon riski düşüktür; ancak volutravma/barotravma açısından dikkat gerektirir.
- Anestezi pratiğinde klasik ve güvenilir bir mod olmakla birlikte, günümüzde basınç hedefli hibrit modlar (örn. PCV-VG) giderek daha sık tercih edilmektedir.
TV sabit
RR sabit
Basınç değişken
Dräger: VCV · GE: VC · Maquet: VCV
SIMV-VC
Synchronized Intermittent Mandatory Ventilation — Volume
Belirlenen frekansta zorunlu hacim kontrollü nefes verilir; aralarında hasta spontan solunum yapabilir. Uyanış döneminde geçiş modeli.
TV sabit (mandatory)
Spontan nefes değişken
Genellikle PSV ile kombine edilir
PCV
Pressure Controlled Ventilation
Her nefeste belirlenen inspiratuar basınç uygulanır. Tidal volüm, kompliyans ve rezistansa göre değişir. Tek akciğer ventilasyonu, pediatri ve düşük kompliyans durumlarında tercih edilir.
İnspiratuar basınç sabit
TV değişken
Dräger: PCV · GE: PC · Maquet: PCV
SIMV-PC
Synchronized Intermittent Mandatory Ventilation — Pressure
SIMV-VC ile aynı mantık; zorunlu nefesler basınç kontrollüdür. Kompliyans düşük hastalarda SIMV-VC yerine kullanılır.
PC basınç sabit
TV değişken
PCV-E
PCV with Extended Inspiratory Time
I:E oranı tersine çevrilerek (örn. 2:1) ortalama hava yolu basıncı yükseltilir. Ciddi ARDS'da rekrütman sağlamak için kullanılır. Dikkat: otoMatik-PEEP takibi şarttır.
Basınç sabit
I:E > 1:1
TV değişken
PRVC
Pressure Regulated Volume Control
Hedef tidal volümü sağlamak için basıncı nefes nefes otomatik ayarlar. Her nefesten önce bir önceki kompliyansı hesaplayarak minimum basınçla hedef TV'ye ulaşmaya çalışır. Hem basınç sınırlı hem hacim garantili.
TV hedef sabit
Uygulanan basınç değişken
Dräger: AutoFlow / VC+ · GE: PCV-VG · Maquet: APVcmv
PSV-VG
Pressure Support Ventilation — Volume Guaranteed
Spontan nefesleri basınç desteğiyle destekler; ancak her nefeste minimum bir tidal volüm garantisi verir. PRVC'nin PSV karşılığı.
Min TV garantili
Destek basıncı değişken
Dräger: VC-PSV · Maquet: APVamv
AutoFlow
AutoFlow (Dräger özgü)
Dräger'e özgü; VCV üzerine eklenen basınç-akım adaptasyonu. Sabit TV verilirken akım profili hastanın solunum çabasına göre şekillenir. Hasta konforu VCV'den iyidir.
TV sabit
Akım profili değişken
Yalnızca Dräger (Fabius, Apollo, Perseus)
PSV
Pressure Support Ventilation
Her spontan nefesi sabit basınçla destekler; tetikleme, sürdürme ve döngü bitişi hasta tarafından belirlenir. TV tamamen hastanın solunum çabasına ve kompliyansa bağlıdır. Uyanış döneminin temel modu.
Destek basıncı sabit
TV değişken
RR değişken
CPAP
Continuous Positive Airway Pressure
Sabit hava yolu basıncı sürekli uygulanır; ek nefes desteği yoktur. Tamamen spontan solunumla çalışır. Hava yolu açıklığını korur ve FRC'yi artırır.
Hava yolu basıncı sabit
TV ve RR tamamen hastaya ait
APRV
Airway Pressure Release Ventilation
Yüksek basınçta uzun süre tutulur (P-high, T-high), kısa süreli basınç bırakmayla ventilasyon sağlanır (P-low, T-low). Hasta spontan solunuma devam edebilir. Ciddi ARDS'da akciğer rekrütmanı için kullanılır.
P-high sabit
T-high uzun (4–6 sn)
T-low kısa (0.4–0.8 sn)
Dräger: DuoPAP · Maquet: BiPAP / DuoPAP · GE: mevcut değil (standart)
BiLevel / BiPAP
Bilevel Positive Airway Pressure
İki farklı PEEP seviyesi arasında geçiş yapılarak ventilasyon sağlanır. APRV'ye benzer ama T-low daha uzundur; daha kontrollü bir geçiş sağlar. Her iki basınç seviyesinde spontan solunum mümkündür.
P-yüksek / P-düşük sabit
Spontan TV değişken
Dräger: BiLevel · Maquet: BiPAP
CMV
Controlled Mandatory Ventilation
Tam kontrollü mekanik ventilasyon. Hasta tetiklemesi devre dışıdır; her nefes cihaz tarafından verilir. Derin sedasyon veya nöromüsküler blok gerektiren durumlar için. Anestezi pratiğinde standard başlangıç modu olarak kullanılır.
RR sabit
TV veya PC sabit
Hasta tetiklemesi yok
TCPL
Time-Cycled Pressure-Limited
Zaman döngülü, basınç sınırlı mod. Temel olarak PCV ile aynı; neonatal ve pediatrik anestezide yaygın. Basınç hedefi aşılmaz; TV tamamen kompliyansa bağlıdır.
Basınç limiti sabit
Zaman döngülü
TV değişken
Pediatri ve neonatal anestezide standart
HFO
High Frequency Oscillation
Çok yüksek frekans (3–15 Hz) ve çok düşük TV (1–3 mL/kg) ile ventilasyon. Diffüzyon ağırlıklı gaz alışverişi. Ciddi ARDS'da kurtarma modu. Özel donanım gerektirir.
Frekans sabit
Amplitüd sabit
Efektif TV çok küçük
Dräger Perseus (opsiyonel) · Özel HFO cihazları
Solunum Devresi
CO₂ absorber, tek yönlü valfler, APL valfi ve devre sistemleri.
CO₂ Absorber
Daire devrenin kalbi. Granül kalitesi ve değişim sıklığı direkt hasta güvenliğini etkiler.
- Soda lime bileşimi: Ca(OH)₂ (~80%) + NaOH/KOH (~5%) + nem (%14–19) + indikatör. Renk değişimi: beyazdan mora (etil viyole indikatörü).
- Reaksiyon: CO₂ + Ca(OH)₂ → CaCO₃ + H₂O + ısı. Ekzotermik reaksiyon; absorber ısınması normaldir. Aşırı ısınma (>60°C) kuru soda lime ile ajan degredasyon ürünleri (CO, Compound A) oluşumuna işaret eder.
- Amsorb (NaOH/KOH içermez): CO ve Compound A üretimi yok. Daha güvenli ama biraz daha pahalı. NaOH/KOH içeren granüller kuru hale gelirse risk artar.
- Değişim zamanı: Renk değişikliği tüm granüllere yayıldığında veya CO₂ absorber bypass alarmında. Pratik kural: 12 saatlik kullanım veya haftada bir (yoğunluğa bağlı).
- Kuru absorber riski: Hafta sonları kullanılmayan makinelerde absorber kuruyabilir. Pazartesi ilk vakada yüksek TGA ile sistemi önce nemlendirin.
Tek Yönlü Valfler
İnspiratuar ve ekspiratuar valfler gaz akışının tek yönlü ilerlemesini sağlar.
- İnspiratuar valf: Taze gaz + geri dönüşümlü gazın hastaya doğru akmasını sağlar; ters akışı engeller.
- Ekspiratuar valf: Ekspirasyon gazını CO₂ absorberine yönlendirir.
- Arıza tespiti: Her iki valf de çalışıyorsa kapnografi dalga formu normaldir; valf yetmezliğinde reinhalasyon (rebreathing) olur ve bazal EtCO₂ sıfıra düşmez ya da FiCO₂ yükselir.
- Bakım: Valf disklerinin kırılması veya çarpıklığı sık. Her sabah görsel kontrol ve yıllık teknik servis şarttır.
APL Valfi
Ayarlanabilir basınç sınırlayıcı valf. Manuel ventilasyonun basınç güvenliği.
- Çalışma aralığı: 1–70 cmH₂O. Klik-klik mekanizmalı; her pozisyon hissedilir.
- Manuel ventilasyonda: Tipik olarak 10–20 cmH₂O'ya ayarlanır. Tam kapalı tutmak barotravmaya yol açar.
- Ventilatör modunda: APL otomatik olarak bypass edilir; elle değiştirmenize gerek yoktur.
- Spontan solunumda: Tam açık (minimum direnç) bırakılır.
- Tıkanma: Valfi tam kapalı tutmak ve devre içi basınç artışına dikkat etmemek barotravmaya neden olabilir.
Monitörizasyon
ASA standart monitörizasyon parametreleri ve ileri monitörizasyon yöntemleri.
ASA Minimum Standartları: Oksimetri (SpO₂), kapnografi (entübe hastalarda), O₂ analizi, sürekli EKG, NIBP (en az 5 dk), ısı. Bunlar zorunludur.
EKG — 5 Derivasyon
İntraoperatif iskemi ve aritmi tespiti.
- 5 derivasyon düzeni: RA, LA, RL, LL ve göğüs elektrodu (V). İki derivasyon eş zamanlı izlenir.
- İskemi izlemi: DII (inferior duvar) + V5 (lateral duvar) kombinasyonu; tüm ST değişikliklerinin %95'ini yakalar.
- Filtreler: Tanısal mod (0.05–150 Hz) ST değişikliklerini doğru gösterir; izleme modu (0.5–40 Hz) daha temiz ama ST doğruluğu düşer. İskemi şüphesindetatanısal moda geçin.
- Elektrokoter paraziti: Geçici artefakt üretir; kalıcı aritmiden ayırt için nabız hissedilmeli.
İnvazif Arteriyel Basınç
Sürekli basınç izlemi, kan gazı kolaylığı ve volüm yanıtı tahmininde altın standart.
- Radyal artere giriş öncesi: Allen testi ile ulnar kollateral akım değerlendirilir (tartışmalı ancak yaygın).
- Sıfırlama (zeroing): Transducer mid-aksiller hatta (kalp seviyesi) konumlandırılır; atmosfere açılarak sıfırlanır. Hasta pozisyonu değiştiğinde tekrar sıfırlayın.
- Dalga formu analizi: Keskin dikoten çentik iyi bir sistemdir. Aşırı sönümlü (overdamped) dalga: hava balonu, pıhtı, tüp kıvrımı. Yetersiz sönümlü: sistolik olduğundan yüksek, diastolik düşük görünür (MAP güvenilir).
- PPV (nabız basıncı varyasyonu): >13% ise mekanik ventilasyon altındaki hastada volüm yanıtı vardır. Spontan solunumda veya aritmide güvenilmez.
BIS (Bispektral İndeks)
EEG tabanlı anestezi derinliği izlemi. 40–60 intraoperatif hedef.
- Değer yorumu: 100 = tam uyanıklık; 60–80 = sedasyon; 40–60 = genel anestezi; 20–40 = derin anestezi; <20 = EEG baskılanması.
- Farkındalık riski: BIS >60 iken ajan konsantrasyonu düşükse intraoperatif farkındalık riski artar. Özellikle kardiyak anestezi ve total IV anestezide kritik.
- Yanlış düşük BIS: Hipotermi, hipoglisemi, EMG filtresi aktif değilken kas aktivitesi.
- Yanlış yüksek BIS: Elektrokoter, EMG aktivitesi, artefakt. Her anormallikte klinik bağlamla değerlendir.
- Alternatifler: Entropy (GE sistemlerinde), Narcotrend, SEDLine — hepsi EEG tabanlı, benzer prensip.
Günlük Kontrol Listesi
WHO/FDA standardına uygun anestezi makinesi kontrol adımları. Her vakadan önce uygulanmalıdır.
0%
0 / 20 adım
Kontrol listesine başlamak için maddeleri işaretleyin.
Makineyi açın ve açılış öz testinin (POST) eksiksiz tamamlandığını onaylayın
KRİTİKÖnceki vakaya ait devre, filtre, maske veya entübasyon tüpü kalıntılarını temizleyin
ÖNEMLİCO₂ absorber granül rengini kontrol edin; tükenme rengindeyse yenileyin
KRİTİKRezervuar balonun bütünlüğünü kontrol edin (delik, yırtık, şekil bozukluğu)
ÖNEMLİVaporizatör ajan seviyelerini kontrol edin ve günün vakalarına yetecek miktarda doldurun
ÖNEMLİİnterlock mekanizmasını test edin: yalnızca bir vaporizatör aynı anda açılabilmeli
KRİTİKSantral hat O₂ basıncını kontrol edin: 3.5–5.5 bar arasında olmalı
KRİTİKYedek O₂ tüpünü kontrol edin: tam dolu (≥150 bar), vana hafif açık, manometre çalışıyor
KRİTİKO₂ kesilmesi alarmını test edin: santral hat kesilince alarm çalmalı, N₂O akışı durmalı
KRİTİKO₂ flush düğmesini test edin: yüksek akım elde edilebiliyor mu?
RUTİNTüm DISS gaz girişi bağlantılarını kontrol edin; renk etiketlerini doğrulayın
ÖNEMLİSızıntı testi: devre kapalıyken 30 cmH₂O basınçta kayıp <300 mL/dk olmalı
KRİTİKİnspiratuar ve ekspiratuar tek yönlü valflerin doğru yönde çalıştığını doğrulayın
KRİTİKAPL valfinin tüm pozisyonlarda serbestçe hareket ettiğini kontrol edin
ÖNEMLİAGSS bağlantısını doğrulayın: atık gaz tahliyesi aktif ve boru kesintisiz bağlı
ÖNEMLİSpO₂ probu takın, dalga formunu ve kalibrasyon durumunu kontrol edin
KRİTİKKapnografi adaptörünü bağlayın, sıfırlama ve kalibrasyon yapın
KRİTİKAjan analizörünü kalibre edin veya referans gaz ile doğrulayın
ÖNEMLİVentilatör alarm sınırlarını hastaya ve ameliyata özgü ayarlayın
KRİTİKAcil laringoskop ve alternatif hava yolu araçları hazır ve çalışır durumda
KRİTİKKrizik ilaçlar (adrenalin, atropin, efedrin) hazır ve son kullanma tarihleri geçerli
KRİTİKManuel solunum (ambu) çantası ameliyat odasında hazır
KRİTİKAlarm Yönetimi
Alarm kategorileri, olası nedenler ve öncelikli müdahale algoritmaları.
Temel kural: Her alarm durumunda önce hastayı değerlendir, gerekirse manuel ventilasyona geç, ardından cihazı değerlendir.
| Alarm | Olası Neden | İlk Adım |
|---|---|---|
| SpO₂ <90% | Tüp deplasmanı, sağ endobronşiyal entübasyon, atelektazi, bronkospazm, pnömotoraks, prob artefaktı | FiO₂ artır → auskülte et → tüp pozisyonu doğrula → göğüs grafisi düşün |
| EtCO₂ = 0 veya ani düşüş | Yanlış entübasyon (özofageal), ekstübasyon, konnektör ayrılması, kardiyak arrest | Göğüs kalkışı izle → laringoskopi ile tüp doğrula → CPR değerlendir |
| O₂ hat basıncı düşük | Santral hat arızası, regülatör bozukluğu, tüp bitti | Yedek tüpe geç → servis çağır → manuel ventilasyona hazırlan |
| Yüksek hava yolu basıncı | Bronkospazm, tüp obstrüksiyonu, pnömotoraks, karın içi bası, tüp bükülmesi | Manuel ventile → auskülte → bronkodilatatör → pnömotoraks ekarte |
| EKG — Asistoli | Elektrod ayrılması, koter paraziti, gerçek kardiyak arrest | Nabız hisset → lead bağlantısı kontrol → CPR değerlendir |
| Alarm | Olası Neden | Yaklaşım |
|---|---|---|
| Düşük TV | Devre kaçağı, tüp balon kaçağı, hasta-cihaz uyumsuzluğu | Devre bağlantıları → tüp kafını şişir → sızıntı testi |
| Yüksek EtCO₂ | Yetersiz dakika ventilasyonu, rebreathing (absorber tükenmiş), laparoskopi CO₂, malign hipertermi | MV artır → TGA artır → absorber kontrol → MH düşün (taşikardi + hipertermi varsa) |
| Ajan konsantrasyonu sapması | Vaporizatör boş, analizör arızası, yüksek TGA seyreltme etkisi | Vaporizatör seviyesi → TGA ayarla → analizör kalibre et |
| CO₂ absorber tükeniyor | Soda lime renk değişimi, EtCO₂ bazal artışı | TGA artır (semi-açık devre) → absorber değiştir → vakayı uygun zamanda durdur |
| Hipotansiyon | Derin anestezi, hipovolemi, ilaç etkisi, yüksek PEEP, spinal/epidural blok | Ajan konsantrasyonu azalt → sıvı → vazopresör titrasyonu → neden araştır |
| Alarm | Anlam | Yaklaşım |
|---|---|---|
| Batarya çalışıyor | Elektrik kesilmiş, UPS devrede | Elektrik bağlantısını kontrol et; UPS süresi sınırlı (~30 dk) |
| Servis zamanı | Periyodik teknik bakım süresi dolmuş | Biyomedikal mühendisle iletişime geç; vakadan sonra bildir |
| Sensör kalibrasyonu | O₂ veya ajan analizörü kalibrasyon süresi dolmuş | Vakadan sonra veya uygun zamanda kalibrasyon yap |
Klinik Hesaplayıcılar
Hasta verilerini girin, hesaplama otomatik yapılır.
🫁 Ventilatör Parametre Hesaplayıcı
—
IBW (kg)
—
TV (mL)
—
RR (/dk)
—
MV (L/dk)
—
PEEP (cmH₂O)
—
FiO₂ başlangıç
💊 İlaç Doz Hesaplayıcı
—
MİN DOZ
—
MAX DOZ
—
BİRİM
🌬️ FiO₂ Karışım Hesaplayıcı
—
FiO₂
—
TOPLAM AKIM (L/dk)
—
N₂O ORANI
Formüller ve Hesaplamalar
Anestezi pratiğinde sık kullanılan klinik hesaplama formülleri.
İdeal Vücut Ağırlığı (IBW)
Erkek: IBW = 50 + 0.91 × (boy cm – 152.4)
Kadın: IBW = 45.5 + 0.91 × (boy cm – 152.4)
Kadın: IBW = 45.5 + 0.91 × (boy cm – 152.4)
Tidal volüm, ilaç bazı dozları ve entübasyon tüpü boyu hesabında kullanılır. Gerçek ağırlık değil, IBW esas alınmalıdır. Obez hastalarda büyük fark yaratır.
Sürücü Basınç (Driving Pressure — ΔP)
ΔP = Pplato − PEEP (cmH₂O)
Hedef ≤15 cmH₂O. Günümüzde mortaliteyle en güçlü korelasyonu bulunan tek ventilatör parametresidir. ΔP = TV / Cstat ilişkisi de kullanılabilir.
Statik Kompliyans (Cstat)
Cstat = TV / (Pplato − PEEP) mL/cmH₂O
Normal: 60–100 mL/cmH₂O. Düşük: akciğer sertliği (ARDS, pnömoni, atelektazi, pnömotoraks). Yüksek: amfizem.
Dakika Ventilasyonu (MV)
MV = TV (mL) × RR (/dk) / 1000 = L/dk
Normal yetişkin: 6–8 L/dk. EtCO₂ 35–45 mmHg'yi sağlayacak şekilde titre edin.
Pediatri ETT İç Çap
Kafsız: İÇ ÇAP (mm) = (yaş / 4) + 4
Kaflı: İÇ ÇAP (mm) = (yaş / 4) + 3.5
Kaflı: İÇ ÇAP (mm) = (yaş / 4) + 3.5
2 yaş üstü çocuklar için. Doğrulama: 20–25 cmH₂O'da tüp kenarından hafif sızıntı olmalıdır.
MAC — Minimum Alveolar Konsantrasyon
MAC azaltıcılar: +N₂O, +opioidler, hipotermi, yaşlılık, gebelik, hiponatremi
MAC artırıcılar: hipertermi, kronik alkol, hipernatremi, çocukluk (6 ay pik)
MAC artırıcılar: hipertermi, kronik alkol, hipernatremi, çocukluk (6 ay pik)
MAC değerleri yaş ve komorbiditeye göre düzeltilmelidir. N₂O 0.5 MAC sağlar; sevoyla birlikte toplam 1.0–1.2 MAC'a ulaşılabilir.
Hızlı Arama
Konu, bileşen veya klinik terim arayın.
PRVC
Sevofloran
PEEP
BIS
Dräger
Kapnografi
Malign Hipertermi
Driving Pressure
Aladin kartuş
APRV
Makine Diyagramı
Bileşene tıklayarak detaylı açıklama görün. Gaz akışı ve solunum animasyonları aktif.
Pediatri Modülü
Yaşa göre ventilasyon, ETT seçimi, MAC değerleri, ilaç dozları ve hızlı hesaplayıcı.
İlaç Kütüphanesi
80+ ilaç, kg bazlı doz hesaplayıcı, opioid dönüşüm tablosu, RSI protokolü.
Vaporizatörler & Gaz Sistemleri
SVG animasyonlu mekanizma şemaları, MAC hesaplayıcı, irtifa kompansasyonu, gaz renk standartları.
📖 A–Z Kısaltmalar Sözlüğü
Anestezi terminolojisi, teknik akronimler ve interaktif sıçrama bağlantıları.